Mevzuat | Hesaplamalar | Formlar | SSS | Hayata Dair | İletişim | Hakkımda
 

Birden fazla aylık ve gelir

 5510 SAYILI KANUN'A GÖRE BAĞLANACAK AYLIK VE GELİRLERİN BİRDEN FAZLA HAKEDİLMESİ DURUMU

 

 

 

Yazar:MehmetUZUN

E- Yaklaşım / Eylül 2009 / Sayı: 201

 

I- GİRİŞ

Bilindiği üzere, Anayasa'nın 6l. maddesinde "Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir." amir hüküm yer almaktadır.

Anayasa'nın bu hükmü gereği, 506 sayılı Kanun'a göre SSK'lılara, 1479 sayılı Kanuna göre Bağ-Kurlulara ve 5434 sayılı Kanuna göre de Emekli Sandığına tabi çalışanlara farklı şartlarda aylık ve gelirler bağlanmakta idi. 5510 sayılı Kanun'un 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmesi ile bundan sonra gelir ve aylıklar  bu kanuna göre bağlanacaktır.

Sigortalılara ve hak sahiplerine  5510 sayılı Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin birden fazla olması durumunda hangisi ya da hangileri bağlanacaktır?, Şartları nelerdir?, aylık ve gelir arasında ne gibi farklar vardır?

Bütün bu sorular makalede cevaplanmaya  çalışılacaktır.

 

II- AYLIK VE GELİRİN TANIMI

5510 Sayılı Kanun'un 3. maddesinde aylık ve gelir tanımlanmıştır. Buna göre;

Gelir; İş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine yapılan sürekli ödemedir. Yani, sigortalıların iş kazası veya meslek hastalığı sonrası malûllük şartlarını taşımaması halinde çalışamadığı süre boyunca kendilerine sürekli iş göremezlik geliri bağlanması, ölümü halinde ise hak sahiplerine gelir bağlanmasıdır.

Aylık;  Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malûllüğü halinde yapılan sürekli ödemedir. Yani, sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60'ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az % 60'ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalılara malûllük, yaşlılık(normal emeklilik) ve ölen sigortalının hak sahiplerine(ölüm aylığı bağlanma şartlarını taşıyan) ölüm aylığı bağlanmasıdır. 

 

II-BİRDEN FAZLA AYLIK VE GELİRİN BİRLEŞMESİ

5510 sayılı Kanun'un 54. maddesinde sigortalılara ve hak sahiplerine bağlanacak aylık ve gelirlerin birleşmesi durumu açıklanmıştır.

A- UZUN VADELİ SİGORTA KOLLARI AÇISINDAN AYLIK VE GELİRLERİN BİRLEŞMESİ

· Hem malûllük hem de yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıya, bu aylıklardan yüksek olanı, aylıklar eşitse yalnız yaşlılık aylığı,

· Malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı ile birlikte, ölen eşinden dolayı da aylığa hak kazanan sigortalıya her iki aylığı,

· Ana ve babasından ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısı,

· Birden fazla çocuğundan aylığa hak kazanan ana ve babaya en fazla ödemeye imkân veren ilk iki dosyadan yüksek olan aylığın tamamı, düşük olan aylığın yarısı,

· Hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm aylığına hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak aylığı,

· Bu Kanuna göre vazife malûllüğü aylığı almakta iken, tekrar sigortalı olanlardan hem vazife malûllüğüne hem de malûllük aylığına hak kazananlara bu aylıklardan yüksek olanı, aylıkları eşitse yalnızca vazife malûllüğü aylığı, bunlardan hem vazife malûllüğü hem de yaşlılık aylığına hak kazananlara, bu aylıkların her ikisi,

· Evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşinden de aylığa hak kazananlara tercih ettiği aylığı

bağlanır.

B- KISA VADELİ SİGORTA KOLLARI AÇISINDAN AYLIK VE GELİRLERİN BİRLEŞMESİ

· Sürekli iş göremezlik geliriyle birlikte ölen eşinden dolayı da gelire hak kazanan eşe her iki geliri,

· Ana ve babadan ayrı ayrı gelire hak kazananlara, yüksek olan gelirin tamamı, az olanın yarısı,

· Birden fazla çocuğundan gelire hak kazanan ana ve babaya, en fazla ödemeye imkân veren ilk iki dosyadan yüksek olan gelirin tamamı, düşük olan gelirin yarısı,

· Hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm gelirine hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak geliri,

· Evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşinden de gelire hak kazananlara tercih ettiği geliri

bağlanır.

C- MALÛLLÜK, YAŞLILIK, ÖLÜM SİGORTALARI VE VAZİFE MALÛLLÜĞÜ İLE İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SİGORTASINDAN HAK KAZANILAN AYLIK VE GELİRLERİN BİRLEŞMESİ

· Sigortalıya veya hak sahibine bu aylık veya gelirlerden yüksek olanın tamamı, az olanın yarısı,

· Eşitliği halinde ise iş kazası ve meslek hastalığından bağlanan gelirin tümü, malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığının yarısı

bağlanır.

Bir kişide ikiden fazla gelir veya aylık birleştiği takdirde, bu gelir ve aylıklardan en fazla ödemeye imkân veren iki dosya üzerinden gelir veya aylık bağlanır, diğer dosya veya dosyalardaki gelir ve aylık hakları durum değişikliği veya diğer bir dosyadan gelir veya aylığa hak kazanıldığı tarihe kadar düşer.

Yukarıda detaylı olarak verilen bilgileri bir tablo ile özetlersek;

Hak Kazanılan

Bağlanan

Açıklama

M

Y

Yükseği

 

Aylıklar eşitse sadece yaşlılık aylığı bağlanır

M

E

M

E

Hem malûllük hem de eşinden aylık bağlanır

VM

E

VM

E

Hem vazife malûllüğü hem de eşinden aylık bağlanır

Y

E

Y

E

Hem yaşlılık hem de eşinden aylık bağlanır

A

B

Yüksek

1/2düşük

Ana ve babadan aylığa hak kazanan çocuğa yüksek olanın tamamı, düşük olanın da yarısı bağlanır

Ç1

Ç2

Yüksek

1/2düşük

Birden fazla çocuğundan aylığa hak kazanan ana ve babaya, iki dosyadan yük sek olanın tamamı düşük olanın da yarısı bağlanır

E

A/B

E-A/B

 

Hem eşinden hem de ana ve/veya babasından aylığa hak kazanana, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından aylık bağlanır

VM

M

Yüksek

 

Vazife malûllüğü aylığı almakta iken tekrar sigortalı olarak çalışır ve malûl olursa, kendisine yüksek olan aylığı, eşitse yalnız vazife malûllüğü aylığı bağlanır

VM

Y

VM

Y

Vazife malûllüğü ve yaşlılık aylığını hak edenlere her iki aylık bağlanır

E1

E2

E1/E2

 

Evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşden de aylığa hak kazanana tercih ettiği aylık bağlanır

SİG

E

SİG

E

Sürekli iş göremezlik geliri alan, ölen eşinden dolayı da gelir bağlanmayı hak ederse her ikisi bağlanır

A

B

Yüksek

1/2düşük

Hem ana hem de babasından gelir bağlanmasını hak edene, yüksek olanın tamamı düşük olanın yarısı bağlanır

Ç1

Ç2

Yüksek

1/2düşük

Birden fazla çocuğundan gelire hak kazanan ana ve babaya, iki dosyadan yük sek olanın tamamı düşük olanın da yarısı bağlanır

E

A/B

E-A/B

 

Hem eşinden hem de ana ve/veya babasından ölüm gelirine hak kazanana, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından gelir bağlanır

E1

E2

E1/E2

 

Evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşden de  hak kazanana tercih ettiği aylık bağlanır

Kısaltmaların Açıklaması;

M: Malûllük, Y: Yaşlılık, E: Eş, E1: Birinci eş, E2: İkinci eş, VM: Vazife malûllüğü, A: Ana, B: Baba, Ç1: Birinci çocuk, Ç2: İkinci çocuk, SİG: Sürekli iş göremezlik

 

III- SONUÇ

Sosyal devletin amaçlarından biri de, kısmen ya da tamamen çalışamamaları nedeniyle gelir kaybına uğrayarak muhtaç duruma düşebileceklere, insan onuruna yaraşır hiç olmazsa asgarî geçim düzeyinde hayatlarını sürdürmeleri için gerekli olan geliri sağlamaktır. Devlet bu imkanları vatandaşlara sağlamak için sosyal güvenlik kurumlarını kurmuş ve bu kurumların işleyişlerini de prim sistemi üzerine bina etmiştir.  

İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda çalışma gücünün bir kısmını ya da tamamını kaybeden, malûl ya da vazife malûlü olan veya ölen kişilerin hak sahiplerinin,  diğer kişilere oranla daha fazla sosyal güvenliğe, bakıma ve korunmaya ihtiyaçları olduğu açık bulunmakla birlikte bu ihtiyaçlar giderilmeye çalışılırken, Anayasa'nın 65. maddesinde yer alan "Devlet sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir" kuralı da gözetilerek gerekli düzenlemelerin yapılması zorunludur.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu bir bütün olarak ele alındığında, iş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortası ile malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için kısmen sigortalıdan, kısmen de işverenden ayrı ayrı prim tahsil edilmesinin, Kurumca sağlanan hizmetlerle aktueryal dengenin birlikte korunması gereğinin sonucu olduğu ortaya çıkmaktadır.

Yukarıdaki tabloda özetlenen düzenlemeler de bu dengenin gözetildiği ve bazı aylık ve gelirlerin birleşmesi halinde, bir kısmının tamamı bir kısmının yarısı ya da tercihe göre belirlenen aylık veya gelirlerin bağlandığı görülmektedir. Sadece bu tabloda dikkat çeken husus eşlere bağlanan aylıklar kısmıdır. Eşlere, tabloda görüldüğü üzere iki aylık bağlanabilmektedir.

 

(*) Sosyal Güvenlik Kurumu Başmüfettişi

  • Bunları Unutmayın

    Tümünü Gör
  • E-Bülten



Mevzuat | Hesaplamalar | Formlar | SSS | Hayata Dair | İletişim | Hakkımda
Sitemizde yer alan bilgiler belli bir konunun veya konuların çok geniş kapsamlı bir şekilde ele alınmasından ziyade genel çerçevede bilgi vermek ve yorum yapmak amacını taşımaktadır. Bu paylaşımlar ile amacımız muhasebe, vergi, yatırım, danışmanlık alanlarında veya diğer türlü profesyonel bağlamda tavsiye veya hizmet sunmak değildir. Bilgileri kişisel finansal veya ticari kararlarınızda yegane dayanak olarak kullanmaktan ziyade, konusuna hakim profesyonel bir danışmana başvurmanız tavsiye edilir. Bu site ve içeriğindeki bilgiler, oldukları şekliyle sunulmaktadır; S.M. Mali Müşavir Burhan Eray bunlarla ilgili sarih veya zımni bir beyan ve garantide bulunmamaktadır. S.M. Mali Müşavir Burhan Eray, söz konusu site ve içeriğindeki bilgilerin hata içermediğine veya belirli performans ve kalite kriterlerini karşıladığına dair bir güvence vermemektedir. Site ve içeriğindeki bilgileri kullanımınız sonucunda ortaya çıkabilecek her türlü risk tarafınıza aittir ve bu kullanımdan kaynaklanan her türlü zarara dair risk ve sorumluluk tamamen tarafınızca üstlenilmektedir. S.M. Mali Müşavir Burhan Eray, söz konusu kullanımdan dolayı, (ihmalkarlık kaynaklı olanlar da dahil olmak üzere) sözleşmesel bir dava, kanun veya haksız fiilden doğan her türlü özel, dolaylı veya arızi zararlardan ve cezai tazminattan dolayı sorumlu tutulamaz.

© 2006-2012 Burhan Eray | Serbest Muhasebeci Mali Müşavir |