MAKALELER

Anasayfa > Makaleler

5510 Sayılı Kanunda Doğum Borçlanması.

19 Ağustos 2019

Yazar:ResulKURT*

 

Yaklaşım / Kasım 2008 / Sayı: 191

   

I- GİRİŞ

 

 

 

Özellikle SSK’lı olarak çalışmakta iken doğum yapan kadınların çalışma hayatından uzaklaştığı ve aktif çalışma yaşamına ara verdiği görülmektedir.

 

Sosyal güvenlik reformu olarak bilinen 5510 sayılı Kanunla, ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4-1/a (SSK) bendi kapsamındaki sigortalı kadının, iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan sürelerini borçlanması mümkün olacak.

 

Bu makalede kadınların doğum borçlanması konusu açıklanmıştır.

   

II- YASAL MEVZUAT

 

 

 

Doğum yapan devlet memurlarına istekleri halinde 104. maddenin (A) bendinde belirtilen sürelerin bitiminden itibaren 12 aya kadar aylıksız izin verilmektedir. İdarenin izin verip vermeme konusunda takdir hakkı bulunmamaktadır. Personel talep ettiğinde bu izni vermek zorundadır. Hem 5510 sayılı Kanun’dan önce, hem de 5510 sayılı Kanun’da doğum aylıksız izninde geçen sürelerin borçlanması mümkündür.

 

Yine 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesine göre,  isteği halinde kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilecektir. İşte, SSK’lıların doğum iznine ilişkin bir mevzuat bulunmadığından sosyal güvenlik reformu öncesinde doğum borçlanması yapılması mümkün değildi. 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren SSK’lılar da doğum borçlanması yapma imkanına kavuştu.

 

 

 

Sigortalıların borçlanabileceği süreler 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu madde de; 5510 sayılı Kanun’a göre sigortalı sayılanların kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki (SSK) sigortalı kadının, iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan süreleri kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 5510/82. maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılacak.

   

III- HİZMET BORÇLANMA İŞLEMLERİNİN USUL VE ESASLARI

 

 

 

Hizmet Borçlanma İşlemlerinin Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ’de(1) borçlanmaya ilişkin usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır.

 

A- 5510 SAYILI KANUN’UN 41. MADDESİNE GÖRE BORÇLANMA HAKKI VERİLENLER

 

5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı ile bunların hak sahipleri 5510 sayılı Kanun’un 41. madde hükümleri gereğince doğum borçlanması yapabileceklerdir.  

   

B- BORÇLANMA KAPSAMINDA OLAN SÜRELER

   

5510 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca; Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalı kadının, ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihten sonra iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden itibaren geçen iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan süreler borçlanma kapsamına alınmıştır.

 

Hizmet Borçlanma İşlemlerinin Usul Ve Esasları Hakkında Tebliğ’e göre; 4-1/a (SSK) sigortalılarının, ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihten sonra iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden itibaren geçen iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan süreler borçlanılabilecek. Borçlanma yapılabilmesi için, sigortalı kadının doğum tarihinden sonraki iki yıllık sürenin tabi olduğu işyerince onaylanan hizmet borçlanma başvuru belgesi ile yapılacak.

 

Kamu oyunda en çok merak edilen husus olan, 01.10.2008 öncesi doğumların borçlanması da mümkün olacak. Ancak, sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarihten sonraki doğumlar için borçlanılabilecek. Diğer bir deyişle, SSK’lı olunan tarihten önceki doğumlar için borçlanma söz konusu olmayacak.

 

Örneğin; sigortalı Ayşe Hanım ilk defa 03.09.1991 tarihinde sigortalı olarak çalışmaya başlamıştır. 1993 yılında doğum nedeniyle işyerinde 2 yıl çalışmamıştır. Ayşe Hanım bu iki yıl içinde borçlanma yapabilecektir. Ancak, Ayşe Hanım 1988 yılında (sigortalı olduğu 1991 yılından önceki) yaptığı doğum için borçlanma hakkı olmayacaktır.

 

 

 

C- SİGORTALILIK ŞARTI

 

 

 

Hizmet borçlanmalarında, 5510 sayılı Kanun veya mülga sosyal güvenlik kanunlarına göre tescil edilmiş olmak yeterli olup,  sigortalının kendisi tarafından yapılan başvurularda borçlanma talep tarihinde, hak sahiplerince yapılan başvurularda ise sigortalının ölüm tarihinde fiilen sigortalı olma şartı aranmayacak.

 

Ancak, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun’a tabi hizmetleri olanlar ile ara vermeksizin 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalılığı devam edenler ve bunların hak sahiplerince yapılacak borçlanma taleplerinde 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanacak.

   

D- BORÇLANILACAK SÜRELERİN BELGELENDİRİLMESİ

   

Ücretsiz doğum izni ya da analık izni süreleri ile 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki (SSK) sigortalı kadının doğum tarihinden sonraki iki yıllık süresi tabi olduğu işyerince onaylanan ve örneği Kurum’ca hazırlanan hizmet borçlanması başvuru belgelerine göre Kurum’a yapılacak.

 

Borçlanma sürelerinin tespitinde Kurum gerektiğinde usulüne göre düzenlenmiş ayrı bir belgenin de ibrazını isteyebilecek.

 

Borcun tamamının ya da bir kısmının bir ay içinde ödenmesi halinde, ödenen miktara karşılık gelen süre sigortalılık süresi olarak değerlendirilecek. Borçlanılan süreler, uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası bakımından borçlanılan tarihteki 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının ilgili bendine göre, sigortalılık süresi olarak değerlendirilecek.

 

5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilecek. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanarak, söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgari kazancı ile çarpılacak. Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilecek. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azami kazancını geçemeyecek. 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalıların 01.10.2008 tarihinden önce borçlandırılan sürelere ilişkin prime esas kazançlarının değerlendirilmesinde de 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesi hükümleri uygulanacak.

 

5510 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca borçlandırılan süre, bu Kanun’un 38. maddesine göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak ilk defa kapsama girilen tarihten önceki süre ise, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülecek.

 

Ancak, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonra Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre ilk defa sigortalı olanların sigortalılık başlangıç tarihinden önceki sürelerin, 5510 sayılı Kanun’un 41 ve 46. maddeleri gereğince borçlandırılması halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi geriye götürülür. Bunlar hakkında 5510 sayılı Kanun’un geçici madde hükümleri uygulanmaz.

 

5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olanların borçlandırılan süreleri, aynı Kanun’un 32. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi gereğince hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanması sırasında aranan en az 5 yıllık sigortalılık süresinin ve toplam 900 gün prim süresinin hesabında dikkate alınmaz.

 

5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun gereğince iştirakçi olanlardan başvuru tarihinde 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olan sigortalılar ve hak sahipleri hakkında, 5434 sayılı Kanun’un borçlanılan sürelerin hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin hükümleri uygulamaya devam edilecek.

   

IV- BORÇLANMALAR 900 GÜNÜN HESABINDA DİKKATE ALINMAYACAK

 

 

 

Madde içinde, 4-1/a’lılar yani eski adıyla SSK’lı veya Tarım SSK’lılar için getirilen düzenlemede ‘her türlü borçlanma süreleri hariç’ ibaresi vardır. Bu ibare nedeniyle 1 Ekim 2008 günü ve sonrasındaki ölümlerde yurtdışı borçlanma süreleri ile askerlik borçlanmaları gibi borçlanmalar 900 günün hesabında dikkate alınmayacak.

 

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin geçici 6. maddesine göre 01.10.2008 tarihinden sonra ölen sigortalıların hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanmasında aranan en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup toplam 900 gün prim ödeme gün sayısı şartlarının tespitinde, Kanun’un yürürlük tarihinden önce yapılan her türlü borçlanma süreleri de dikkate alınmayacak.

   

V- BORÇLANMA TUTARININ HESAPLANMASI

 

 

 

4-1/a sigortalılarının kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları (31.12.2008’e kadar 638,70 YTL ile 4.151,70 YTL) arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın yüzde 32’si üzerinden borçlanma yapılabilecek.

 

Örneğin, asgari ücretten borçlanma yapıldığında aylık ödenecek tutar 204,38 YTL olacak. Sigortalıların hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılacak. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanacak.

 

Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeni başvuru şartı aranacak. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmayacak. Borçlanma sürelerinin ne şekilde belgeleneceğini belirlemeye Kurum yetkili olacak. Bu Kanun’a göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülecek.

 

Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanacak.

   

VI- SONUÇ

 

 

 

Doğum yapan kadınların çalışma hayatından uzaklaştığı ve aktif çalışma yaşamına ara verdiği görülmektedir. Sosyal güvenlik reformu olarak bilinen 5510 sayılı Kanunla, ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4-1/a (SSK) bendi kapsamındaki sigortalı kadının, iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan sürelerini borçlanması mümkün olacak.

 

 

 

4-1/a sigortalılarının kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları (31.12.2008’e kadar 638,70 YTL ile 4.151,70 YTL) arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın yüzde 32’si üzerinden borçlanma yapılabilecek.

 

 

 

01.10.2008 öncesi doğumların borçlanması da mümkün olacak. Ancak, sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarihten sonraki doğumlar için borçlanılabilecek. Diğer bir deyişle, SSK’lı olunan tarihten önceki doğumlar için borçlanma söz konusu olmayacak. Esasen, doğum borçlanması özellikle SSK’lı kadınlar için büyük bir avantaj sağlamakla birlikte, sigortalılıktan önceki sürelerin de borçlandırılması daha doğru olacaktı. Bu şekilde sigortalılık öncesindeki doğumları borçlandırma imkanı tanınması daha doğru olacaktı. Hem sigortalıların hizmet sürelerini artırmaları hem de SGK’nın önemli miktarda gelir elde etmesi sağlanmış olurdu.

   

 

*          Sosyal Güvenlik Kurumu Başmüfettişi

 

(1)        Hizmet Borçlanma İşlemlerinin Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ, 28.09.2008 tarih ve 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Makale Okunma Sayısı: 480

İlginizi Çekebilecek Makaleler

TÜM MAKALELER

E-Bülten Üyeliği

Sizin ve işletmenizin daha başarılı olmasını sağlayacak; makaleler, haberler ve gelişmeler için hemen üye olun!