MAKALELER

Anasayfa > Makaleler

Hastalık ve Analıkta 4/a Sigortalılığının Sona Ermesi.

19 Ağustos 2019

I- GİRİŞ

Sigortalılık, sigortalı için hak ve yükümlülük doğuran normlar bütünüdür. Sigortalılığın başlaması sona ermesi iki şekilde sigortalıya sağlanan hakları etkilemektedir. Hakkın belirli sürelerle sigortalılığa bağlandığı durumlarda sigortalılığın başlaması ve sona ermesiyle ‘sigortalılık süresi’ ile ‘gün sayısı’nda olduğu üzere bu süre tespit edilmektedir. Diğer taraftan uzun vadeli sigorta kollarında olduğu gibi kişiye sağlanan hakların talep edilebilmesi için sigortalılığın sona ermesi koşulu aranmaktadır.

5510 sayılı Kanun’un 4/a sigortalısının hastalık ve analık sigortasında sigortalılıklarının sona erme tarihlerinin tespiti diğer sigortalılık halleri bakımından farklı düzenlenmiştir. Zira hastalık ve analık bakımından sigortalıların belirli sürelerle haklarının devam etmesi yeniden çalışma gereklerinin karşılanması için zorunludur.

Sigortalılığın sona ermesi işveren bakımından ise bazı yükümlülükleri beraberinde getirmektedir. Bulardan en önemlisi işten ayrılan sigortalı için ‘Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi’ düzenleyerek Sosyal Güvenlik Kurumu Müdürlüğü’ne verilmesidir.

 

II- HASTALIK VE ANALIK UYGULAMALARI

İş kazası ve meslek hastalığı dışında kalan ve iş göremezliğine neden olan rahatsızlıklar, hastalık halidir. Bu kapsamındaki sigortalı kadının veya sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşinin gebeliğinin başladığı tarihten itibaren doğumdan sonraki ilk sekiz haftalık, çoğul gebelik halinde ise ilk on haftalık süreye kadar olan gebelik ve analık haliyle ilgili rahatsızlık ve özürlülük halleri analık hali kabul edilmektedir (5510 sK. md. 15).

Hastalık ve analık sigortasından sigortalıya hastalık veya analık hallerine bağlı olarak ortaya çıkan iş göremezlik süresince, günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilir (5510 sK. md. 16).

 

III- SİGORTALILIĞIN SONA ERDİĞİ TARİHİN TESPİTİ

Hastalık ve analık hükümlerinin uygulanmasında sigortalılık;

a- 4/a kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihi,

b- 5. madde gereği bazı sigorta kollarına tâbi tutulanların, sigortalı sayılmalarını gerektiren halin sona erdiği tarihi

takip eden onuncu günden başlanarak yitirilmiş sayılır. Ancak ilgili Kanunlar gereği sigortalının ücretsiz izinli olması, greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde, bu hallerin sona ermesini takip eden onuncu günden başlanarak yitirilmiş sayılacaktır (5510 sK. md. 9).

Örneğin, işyerinden 08.02.2009 tarihinden itibaren işten ayrılan sigortalının sigortalılık niteliği 17.02.2009 tarihinde yitirilmiş olacaktır.

Sosyal Güvenlik Kurumu uygulamaları bakımından, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53-62. maddeleri ile Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde(1) yapılan düzenlemelere dayanan yıllık ücretli izin süreleri hesaplamalarda nazara alınmakta, Kanuni zorunluluk dışında gerek toplu iş sözleşmeleri gerekse yönetmelik ve sigortalı işveren arasındaki sözleşme gibi düzenleyici tasarruflarla daha uzun bir süre ücretsiz izin sürelerini kabulü mümkün bulunmamaktadır(2). Uygulamanın temelinde 5510 sayılı Kanun’un 9. maddesinde ‘ilgili kanunlar’ gereği ibaresinden kaynaklanmaktadır. Ancak lafzi yorumla yapılan bu uygulamanın ‘Kanuni zorunluluk dışında gerek toplu iş sözleşmeleri gerekse yönetmelik ve sigortalı işveren arasındaki sözleşme gibi düzenleyici tasarruflarla daha uzun bir süre ücretsiz izin sürelerini’ de kapsar şekilde yorumlanması Kanun’un amacına daha uygun olacaktır. Zira sigortalı ile işveren arasında yapılan bireysel veya toplu sözleşme ile sigortalılara İş Kanunu’ndan kaynaklanan ve sigortalı lehine olan hakların tanınması sigortalı lehine yorum yapılmasının gereğidir.

 

IV- SİGORTALI İŞTEN AYRILIŞ BİLDİRGESİ (SİAB)

SİAB 5510 sayılı Kanun’un 9. maddesi gereğince hizmet akdine tabi çalışan sigortalılardan sigortalılıkları sona erenlerin Kurum’a bildirilmesi amacıyla kullanmaktadır(3).            İşveren, sigortalıların işten ayrıldığı tarihi, hizmet akdinin sona erdiği tarihten itibaren en geç 10 gün içinde bu belge ile Kurum’a bildirir. 

5510 sayılı Kanun’un 5. maddesi gereği bazı sigorta kollarına tabi tutulanlardan:

a- Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutukluların sigortalılığı çalışmalarının sona erdiği veya işlerine son verildikleri tarihten itibaren sona erer ve bu tarih, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu’nca,

b- 3308 sayılı Kanun’da belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler, meslek liselerinde okuyanlar, yüksek öğrenimleri sırasında zorunlu staja tabi tutulan öğrencilerin sigortalılığı eğitim veya öğretimlerinin/staj sürelerinin bittiği tarihten itibaren sona erer ve bu tarih, eğitim ve öğretim gördükleri kurumlarca,

c- Harp malûlleri ile 3713 veya 2330 sayılı kanunlara göre vazife malûllüğü aylığı bağlanmış olanlardan 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası kapsamında sigortalı olanların sigortalılıkları, sigortalı çalışmalarının sona erdiği tarihten itibaren sona erer ve bu tarih, işverenlerince,

ç- Harp malûlleri ile 3713, veya 2330 sayılı Kanunlara göre vazife malûllüğü aylığı bağlanmış olanlardan 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışanlardan uzun vadeli sigorta kollarına tabi olup bu sigorta kollarından çıkmak isteyenler hakkında isteklerine dair yazılı taleplerini takip eden ayın başından itibaren sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanmaya devam edilir ve bu tarih, işverenlerince

on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi gerekmektedir.

Internet ortamı dışında verilenSİAB üç nüsha olarak düzenlenir. İlk  nüshası Kurum’a gönderilir, birisi sigortalıya verilir, diğeri nüshası işverende kalır.

Bu belgenin, (C) bölümünde yer alan sigortalının bilgilerinden ‘İşten Çıkış Nedeni’ bölümüne hizmet akdine tabi sigortalılar için aşağıdaki kodlardan sigortalının durumuna uygun olanı yazılır.

 

 

Kodu

İşten Çıkış Nedeni

Kodu

İşten Çıkış Nedeni

01.

Deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi

13.

Kadın işçinin evlenmesi

02.

Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından  feshi

14.

Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması

03.

Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından  feshi

15.

Toplu işçi çıkarma

04.

Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi

16.

Nakil

05.

Belirli iş süresinin sona ermesi.

17.

Çalıştığı işyerinin kapanması

06.

İş sözleşmesinin haklı nedenlerle işçi tarafından feshi

18.

İşin sona ermesi

07.

İş sözleşmesinin haklı nedenlerle işveren tarafından feshi

19.

Mevsim bitimi

08.

Emeklilik (yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyle

20.

Kampanya bitimi

09.

Malûlen emeklilik nedeniyle

21.

Statü değişikliği

10.

Ölüm

22.

Diğer nedenler

11.

İş kazası sonucu ölüm

23.

İstifa/Müstafi

12.

Askerlik

24.

Yaş haddi

 

 

V- SİAB’DA SON DEĞİŞİKLİKLER

18.02.2009 tarih ve 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile SİAB’da da değişiklik öngörülmektedir. Öngörülen bu değişiklik 01.08.2009 tarihinde yürürlüğe girecektir.

5510 sayılı Kanun’a eklenen 1. madde ile;İşverenler tarafından Sosyal Güvelik Kurumu’na yapılan bildirimler; 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun’un 3. maddesi, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu’nun 62. maddesi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48. maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 3. maddesi hükümleri uyarınca Bakanlık ile ilgili bölge müdürlüklerine ve Türkiye İş Kurumu’na yapılması gereken bildirimlerin yerine geçecektir. Böylece Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na verilen Ek-2, Türkiye İş Kurumu’na verilen İşten Ayrılma Bildirgeleri (İAB) artık ilgili Kurumlara verilmeyerek, bunların yerine SGK’ya yapılan SİAB yeterli kabul edilecektir.

Bilindiği üzere, 5510 sayılı Kanun’un geçici 20. maddesi ile Sandıkların Sosyal Güvenlik Kurumu’na devri için üç yıllık süre öngörülmektedir. 5838 sayılı Kanun ile geçici 20. maddede belirtilen sandıklar, Kurum’a devir tarihine kadar iştirakçilerinin sandıkla ilgilerinin başlama ve sona ermesine ilişkin bildirimlerini en geç on gün içinde Kurum’a yapma yükümlülüğü getirilmektedir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 102. maddesinin birinci fıkrasına 5838 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile bent eklenerek, SİAB’ın süresi içerisinde bildirimde bulunulmayan işverenlere 01.08.2009 tarihinden itibaren her bir verilmeme veya geç verilme fiili için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacaktır. 

 

VI- GEÇİCİ İŞGÖREMEZLİK ÖDENEĞİ

5510 sayılı Kanun’un 4/a kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihi, 5. madde gereği bazı sigorta kollarına tâbi tutulanların, sigortalı sayılmalarını gerektiren halin sona erdiği tarihi takip eden onuncu güne kadar hastalık ve analık sigortası bakımından geçici iş göremezlik ödeneği sigortalıya çalışıyormuş gibi kabul ederek verilmektedir. Bu süre içinde başlayan geçici iş göremezlik ödenekleri, sigortalılık niteliğinin bittiği tarihten sonra da devam ederse yine istirahat raporlarına bağlı olarak ödenmeye devam edilecektir.

Örneğin, 05.03.2009 tarihinde işten ayrılan sigortalı, 10.03.2009 tarihinde üst solunum yollarında meydana gelen hastalığı nedeniyle sağlık hizmet sunucuna başvurmak için, her ne kadar işten ayrılsa bile sağlık hizmet sunucusuna başvurmak için işyeri tarafından düzenlenen vizite kağıdını işverenden alması gerekmektedir. Vizite kağıdı ile sağlık hizmet sunucusuna başvurduktan sonra hekim tarafından muayenesi sonucu 10 gün geçici işgöremezlik belgesi ile istirahat verilmesi durumunda, sigortalılık niteliğini 14.03.2009 tarihinde sona ermesine rağmen bu kişi 10 günlük geçici işgöremezlik ödeneğini alacaktır.    

Geçici iş göremezlik ödemesine ilişkin işlemler işten ayrıldığı işverenince gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

 

VII- SONUÇ

5510 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, hastalık ve analık hükümlerinin uygulanmasında sigortalılık niteliğinin ödenen primin ilişkin olduğu günü takip eden 10. günden başlanarak yitirilmiş sayılacaktır. Ancak, sigortalının ilgili kanunlar gereği sigortalının ücretsiz izinli olması, greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde, bu hallerin sona ermesini takip eden onuncu günden başlanarak sigortalılık niteliğini yitirmiş sayılacaktır. Bu süre içinde başlayan geçici iş göremezlik ödenekleri, sigortalılık niteliğinin bittiği tarihten sonra da devam ederse yine istirahat raporlarına bağlı olarak ödenmeye devam edilecektir.

 

Yazar:ErcümentÖZTÜRK*

Yaklaşım / Mayıs 2009 / Sayı: 197  

         Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettişi, Çalışma Ekonomisi Uzmanı

(1)         03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(2)         23.12.2008 tarih ve 2008/108 sayılı Genelge, http://www.sgk.gov.tr

(3)         Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 5 numaralı eki.

Makale Okunma Sayısı: 447

İlginizi Çekebilecek Makaleler

TÜM MAKALELER

E-Bülten Üyeliği

Sizin ve işletmenizin daha başarılı olmasını sağlayacak; makaleler, haberler ve gelişmeler için hemen üye olun!