MAKALELER

Anasayfa > Makaleler

İsteğe Bağlı Sigortada birkaç püf noktası.

19 Ağustos 2019

Yazar:  Ali TERZİOĞLU*

 

Yaklaşım / Kasım 2008 / Sayı: 191

   

I- GİRİŞ

 

 

 

SSK’lıların, isteğe bağlı sigorta ile ilgili 30.09.2008 tarihine kadar yürürlükte olan düzenleme; 506 sayılı Kanun’un 85. maddesinde yapılmış olup, son olarak bunu 4842 sayılı Yasa(1) ile 506 sayılı Kanun’a geçici 85. madde eklenerek ve 85. maddesi değiştirilerek, 01.05.2003 tarihinden itibaren,  bu tarihten önce isteğe bağlı sigortalı olanların 6 ay içinde (03.11.2003 tarihine kadar) eski borçlarını ödemeleri halinde sigortalılıklarının devam edeceği ve yeniden isteğe bağlı sigortaya girecek olanların ise 1080 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalı primi ödemiş olmaları şartı ilave olarak getirilmek suretiyle köklü bir değişiklik yapılmış idi.

 

5510 sayılı Yasa’nın 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmesi ile isteğe bağlı sigortalılık, Yasa’nın 50, 51 ve 52. maddeleri ile düzenlenmiş ve bu hususta ayrıca İsteğe Bağlı Sigorta İşlemleri Hakkında Tebliğ(2) yayımlanmıştır.

 

Bu makalede eski uygulama ile yeni uygulama karşılaştırılarak incelenecek ve yeni uygulamanın getirdiği önemli bazı uygulama kolaylıkları ile eskiden aksayan yönlere değinilecektir.

   

II- İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIK İLE İLGİLİ ESKİ UYGULAMA

 

4842 sayılı Yasa’nın 33. maddesi ile 506 sayılı Kanun’un 85. maddesi değiştirilmiş ve 34. maddesi ile de geçici 85. madde eklenmiştir.

 

33. madde ile değiştirilen 85. maddede 1080 gün prim ödeme gün sayısı olmayanların isteğe bağlı sigortaya giremeyeceği düzenlenirken, 3 ay üst üste primini ödemeyen isteğe bağlı sigortalıların da isteğe bağlılıktan çıkartılacağı hükmü getirilmiştir. Ayrıca isteğe bağlı sigorta pirimi %30 olarak belirlenmiş olup, bunun da mantıklı bir izahını bulmak zordur. Çünkü isteğe bağlı sigortalılar sağlık sigortası primine tabi değilken neden %30’luk prime tabi tutulduğunu izah etmek mümkün değildir.

   

30.09.2008 tarihine kadar yürürlükte olan isteğe bağlı sigortalılık ile ilgili SSK, 01.05.2003 tarihindeki bu köklü değişiklikten sonra 12-123 sayılı Genelge ile uygulamanın nasıl olacağı hususunda açıklama getirmiştir. Bunları kısaca açıklamak gerekirse 1080 gün hesabında T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve 506 sayılı Kanun’un geçici 20. maddesinde sayılan sandıklarda geçen hizmetlerin dikkate alınacağı, el halıcılığında çalışanları için 1080 gün şartının aranmayacağı, art arda üç ay isteğe bağlı sigorta primini ödemeyenlerin isteğe bağlılıklarının sona erdirileceği, 01.05.2003 öncesi için ise 12-63 sayılı Genelge gereği sadece çakışan sürelerin iptal edilmesi gerektiği, tahsis talebinde bulunanların tahsis talep tarihi itibariyle isteğe bağlılıklarının sona erdirilmesi, ancak aylık bağlanmasına hak kazanamayanların isteğe bağlı sigortalılıklarının sona erdirilmemesi gerektiği, 01.05.2003 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigortalı olanların da 03.11.2003 tarihine kadar tüm borçlarını (01.05.2003-03.11.2003 dönemi için art arda 3 ay primini ödemeyenler hariç) ödemeleri halinde isteğe bağlılıkları devam edecektir.

   

Yine isteğe bağlı uygulamaları ile ilgili tereddüt edilen çeşitli hususlara açıklık getirmek üzere, 10.02.2004 tarihinde 12-130 sayılı Genelge yayımlanmış ve daha sonra 12-142 sayılı Genelge ile de 01.01.1998 tarihinden önceki isteğe bağlı primlerinin Kurum’da takibinin sağlıklı yapılmadığından, bu tarihten önceki prim borçları nedeniyle isteğe bağlı sigortalıların eski borçlarından dolayı isteğe bağlılıktan çıkartılmaması sadece primi ödenmediği tespit edilen sürelerin sigortalılıktan sayılmaması gerektiği düzenlemesi getirilmiştir. Daha sonra 23.09.2005 tarih ve 12-151 sayılı Genelge ile de isteğe bağlı sigortalılık ile ilgili çakışmalar düzenlenmiştir. İsteğe bağlı sigortalılıktaki başlangıç esnasında ve daha sonraki çakışmalar ile bu çakışmalar sonucunda 3.11.2003 tarihinden sonra düzenli olarak primini ödeyenlerin durumu ayrıntılı olarak açıklanmıştır. 29.03.2006 tarih ve 12-155 sayılı Genelge ile de 5458 sayılı Yasa gereği isteğe bağlı sigorta prim borçlarının yapılandırılması ile ilgili düzenleme açıklanmıştır.

   

III- 01.10.2008 TARİHİNDE YÜRÜRLÜĞE GİREN 5510 SAYILI YASA İLE YENİ DÜZENLEME VE UYGULAMAYLA İLGİLİ TEBLİĞ İLE GETİRİLEN HUSUSLAR

 

 

 

A- İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIĞIN ŞARTLARI

   

Yasa’nın 50. maddesinde; isteğe bağlı sigortalılığın şartları düzenlenmiştir:

 

1- Türkiye’de ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde Türk vatandaşı olmak,

 

2- Zorunlu sigortalı olmamak (30 günden az çalışanlar ve pat-time çalışanlar hariç),

 

3- Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık almamak,

 

4- 18 yaşını doldurmuş olmak

 

olarak sıralanmıştır.

 

Bu düzenlemenin eski düzenleme ile farkını incelemek gerekirse, eski düzenlemede, Türkiye’de ikamet etme şartı yokken, yeni düzenleme ile bu şart getirilmiştir.

 

Uygulamada önem arz edecek püf noktalarından birisi ise 30 günden az çalışanlar ile part-time sigortalı olanların 30 günden az sigortalılıklarının 30 güne isteğe bağlı sigorta pirimi ile tamamlama imkanı getirilmiştir. Bu bizce çok önemli bir değişikliktir. Bu hususu biraz açmak gerekirse, özellikle 5510 sayılı Yasa kanunlaşırken; emekli olmak için gerekli prim ödeme gün sayısının artırılması sonucunda,  sivil toplum kuruluşlarından gelen en önemli itirazlardan birisi de geçici ve mevsimlik işlerde çalışanların mezarda emekli olması şeklinde idi. Bunun haklılık payı da vardı. Özellikle bizim inşaat vb. geçici ve mevsimlik işlerde çalışan işçilerimiz ayda 10 gün 15 gün veya 20 gün sigortalı olarak çalışırlar ve bunun dışında bir de mevsimsel olarak kış aylarında yörelere göre 2, 3, 4 ve hatta 5 ay hiç çalışma imkanı bulamazlar. Bu sigortalıların, 7200 gün olan prim ödeme gün sayısını, bu işkilde doldurmaları da imkânsız hale gelir. İsteğe bağlı sigortalılığın 30 günden az çalışan süreleri 30 güne doldurmak suretiyle ödenebilecek olması bu yeni yasa ile getirilmiştir. Örnek vermek gerekirse; Ekim 2008 ayında inşaat işçisi 10 gün çalıştı ise 20 gün de kendisi isteğe bağlı sigorta primini ödemek suretiyle 30 güne çıkartacak ya da part-time çalışan bir sigortalı her gün 5 saat çalışmasına rağmen aylık sigortalılık süresinin 30’dan aşağı olan kısmını isteğe bağlı olarak ödeme imkanı getirilmiş olacaktır.

 

Bu durumdaki sigortalılar bir sefer isteğe bağlı sigortaya girdiklerinde, zaman zaman maddi imkansızlık nedeniyle isteğe bağlı sigorta primini ödemeseler dahi isteğe bağlıdan çıkarılmayacaklarından, ara ara da olsa çalıştıkları günlerin dışında kalan süreler için isteğe bağlı sigorta primini geriye doğru 12 aylık ödeme imkanı olduğundan, bazı ayların ödenmemiş olması sadece hizmet kazandırmayacak sigortalıların isteğe bağlıdan çıkmasına gerektirmeyecektir. Bu tür sigortalılar için önemli bir uygulama diye düşünüyoruz.

 

18 yaş şartı isteğe bağlı sigortalı olmak için getirilmiştir.

 

Ayrıca Tebliğ ile ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde çalıştırılanlar, aday çırak, çırak ve işletmelerde zorunlu staj yapan öğrenciler, Türk İş Kurumu’nca düzenlenen eğitimlere katılan kursiyerler için zorunlu olarak iş kazası meslek hastalığı ve bazıları için hastalık ve bazıları için de analık sigortası da uygulansa bile, yukarıdaki 2. maddedeki koşulu yerine getirmesi bakımından engel teşkil etmediği açıklanmaktadır. Dolayısıyla bu kapsamdakiler uzun vadeli sigorta kolları primi ödeyebileceklerdir.

   

B- YASA’NIN 51. MADDESİNDE; İSTEĞE BAĞLI SİGORTA BAŞLANGICI VE SONA ERMESİ DÜZENLENMİŞTİR

 

 

 

Bir diğer püf noktası da; 506 sayılı Yasa’ya göre isteğe bağlı sigortalılar SSK’lı olabilirlerken, 01.10.2008’den sonrası için isteğe bağlı sigorta primi ödeyenler 4/b’li (yani Bağ-Kurlu) çalışma olarak kabul edilecektir. Bu durumda 01.10.2008 tarihinden önceki 3,5 yıllık süre içinde; yani 29.03.2005 tarihinden itibaren aralıksız SSK’ya zorunlu ya da isteğe bağlı olarak 1261 gün prim ödemiş olan sigortalılar için 01.10.2008 tarihinden 30.03.2012 tarihine kadar isteğe bağlı olarak Bağ-Kur primi ödemeleri bir engel teşkil etmez, bir başka anlatımla SSK şartlarına göre emekli olmak isteyen bir sigortalı için, 01.10.2008 tarihinden önceki 1261 günlük sigortalı hizmeti 29.03.2005-30.09.2008 tarihleri arasında geçmiş ise ve 01.10.2008 tarihinden itibaren de prim ödeme gün sayısına ihtiyacı var ve bunu da isteğe bağlı olarak ödemek istiyor ise en fazla 1260 gün isteğe bağlıya devam ederse SSK şartlarına göre emekli olabilir, bu husus bir engel teşkil etmez. 30.03.2012 tarihinden geriye doğru 7 yıl gittiğimizde 1261 günlük prim ödeme hali SSK’lı olduğundan (yeni Yasa’ya göre 4/a’lı olduğundan) SSK şartlarına göre maaş bağlanabilir.

   

Bunu daha önce hiç Bağ-Kur’a tabi hizmeti olmayanlar için de söyleyebiliriz. Yani hiç Bağ-Kur’u olmayan bir sigortalı 01.10.2008 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigortalılığını devam ettirerek 30.03.2012 tarihinden önce prim ödeme gün sayısını doldurarak emekliliğine hak kazanıyorsa, bu tarihe kadar isteğe bağlı sigortalı olmasında bir mahzur yoktur. Ancak kesinlikle bir gün dahi bu tarihi geçerse,  SSK şartlarına göre değil Bağ-Kur şartlarına göre emekli olması gerekir.

   

İsteğe bağlı sigortaya, SSİ Yönetmeliği ekinde bulunan Ek 8,  isteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ile ikametgahının bulunduğu SGK İl/Merkez Müdürlüğü’ne müracaat edilir ve müracaat tarihini takip eden günden başlar. Bu bildirge ilk girişler içindir, tekrar isteğe bağlı müracaatında bulunacak olanlar ise dilekçe ile müracaat edeceklerdir.

 

Bir diğer değişiklik de, eski uygulamada isteğe bağlı sigortalılık, müracaat tarihini takip eden ay başından başlarken yeni uygulamanın müracaat tarihini takip eden günden başlamasıdır.

 

Zorunlu sigortalılık ile çakışan isteğe bağlı süreler iptal edilir ve primleri ilgililere iade edilir ya da ileriki borçlarına mahsup edilir.

   

İsteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi;

 

– Dilekçe ile isteğe bağlı sigortalılığın sona ermesini isteyenlerin dilekçelerinin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihten önceki primi ödenmiş son günden itibaren sona erer.

 

– Aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden itibaren,

 

– Sigortalının ölümü halinde; prim borcu yoksa ölüm tarihinden, prim borcu varsa ve hak sahipleri 12 ay içinde öderlerse yine ölüm tarihinden, ödemezlerse ve bunu ödemeyeceklerini bildirirlerse en son primi ödenmiş ayın sonundan itibaren sona erer.

 

– Esasen, zorunlu sigortalılık başladığı tarihte isteğe bağlı sigortalılık sona erer. Ancak zorunlu sigortalılıktan sonra tekrar isteğe bağlı sigortalılık primi ödemeye devam eden sigortalıların çakışan süreleri iptal edilerek isteğe bağlı sigortasının devam etmesi mümkün iken,  ayda 30 günden az çalışan vb. yukarıda izah edilen zorunlu sigortalıların isteğe bağlı sigortaya devam etmesi imkanı da getirilmiştir.

   

C- YASA’NIN 52. MADDESİNDE; İSTEĞE BAĞLI SİGORTA PRİMLERİ VE ÖDENMESİ DÜZENLENMİŞTİR

   

İsteğe bağlı sigorta primi asgari kazanç ile azami kazanç arasında belirlenen prime esas kazancın %32 si ödenmesi gereken isteğe bağlı sigorta primidir. Sigortalı kazancı belirlememiş ise asgari ücret esas alınarak işlem yapılır.

 

Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelere Türk işçi götüren işverenler, işçilerin kısa vadeli sigorta primleri ile genel sağlık sigortası primlerini ödemeleri zorunlu olduğundan, bu işçilerin ödemeleri gereken isteğe bağlı sigorta primi oranı %20’dir.

 

Ayda 30 günden az çalışan işçilerin, zorunlu sigortalı olarak çalıştıkları süre, 30’dan çıkartılarak, kalan gün sayısının isteğe bağlı sigorta primini öderler. Örneğin, işçi 2008/10. ayda 22 gün sigortalı olarak çalışmış ve günlük 30,00 YTL üzerinden de isteğe bağlı sigorta pirim ödemek istemiş ise;  2008/10. ay için ödemesi gereken isteğe bağlı sigorta pirimi 30-22= 8 gün ve 8 x 30 YTL= 240 YTL prime esas kazancın %32 si alınmak suretiyle, 8 gün için ödenmesi gereken 76,80 YTL isteğe bağlı sigorta primi bulunur.

 

İsteğe bağlı sigorta primi ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde gecikme zammı ve faiziyle beraber ödenmelidir, 12 ayı geçen isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş olsa dahil geçerli sayılmaz primi iade edilir.

 

Bağ-Kur’a tabi zorunlu sigortalılıktan dolayı prim borcu veya genel sağlık sigortası prim borcu olanların isteğe bağlı sigorta primi olarak yatan primleri önce bunlara mahsup edilir.

 

Babasından veya eşinden genel sağlık sigortasından yararlanma hakkı olsa dahi isteğe bağlı sigortaya devam ediyorsa genel sağlık sigortası pirimi de ödemek zorundadır, bu sebepten dolayı %20 isteğe bağlı sigortası ödeme imkanı yoktur. %32 prim ödemek zorundadır.

   

IV- SONUÇ

 

 

 

5510 sayılı Yasa ile getirilen yenilikleri maddeler halinde sıralayalım:

 

1- 01.10.2008 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigortalı olanlar 4/b kapsamında (eski Bağ-Kurlu) sigortalı sayılırlar.

 

2- İsteğe bağlı sigorta primi oranı %32’ye çıkmıştır.

 

3- İsteğe bağlı sigortaya gün bazında prim ödemek mümkün değilken, bu getirilmiştir, müracaat tarihini takip eden günden itibaren prim ödemek mümkün hale gelmiştir, aynı durum isteğe bağlıdan çıkarken de söz konusudur.

 

4- İsteğe bağlı sigortaya girmek için Türkiye’de ikamet etme şartı getirilmiştir.

 

5- Çok önemli bir değişiklik de 30 günden az çalışan sigortalıların ve buna benzer durumdaki, sadece kısa vadeli sigorta primi ödeyen sigortalıların isteğe bağlı sigortaya prim ödeme imkanı getirilmiştir.

 

6- 3 ay üst üste ödememe durumunda isteğe bağlıdan çıkartılmaya son verilmiş, 12 ay geriye doğru prim ödeme imkânı getirilmiştir.

 

7- İsteğe bağlı sigortaya girmek için 1080 gün prim ödemiş olmak şartı kaldırılmıştır.

 

8- 18 yasını doldurmuş olanların isteğe bağlıya müracaat edebilecekleri şartı getirilmiştir.

   

 

*          Sosyal Güvenlik Kurumu Başmüfettişi

 

(1)        24.04.2003 tarih ve 25088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

 

(2)        28.09.2008 tarih ve 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Makale Okunma Sayısı: 845

İlginizi Çekebilecek Makaleler

TÜM MAKALELER

E-Bülten Üyeliği

Sizin ve işletmenizin daha başarılı olmasını sağlayacak; makaleler, haberler ve gelişmeler için hemen üye olun!