MAKALELER

Anasayfa > Makaleler

Yeni sistemde Ölüm Geliri Bağlanması.

19 Ağustos 2019

I. GİRİŞ          

 

İş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolundan sağlanan nakdi ödemeye bağlı yardımlardan biri de, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen ya da sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen sigortalının hak sahiplerine ölüm geliri bağlanmasıdır. Ölüm geliri, ölen sigortalının geride kalan hak sahiplerinin geleceklerinin güvence altına alınmasını amaçlayan bir ödeme biçimi olup; yararlanma şartları, gelirin hesaplanması, hak sahiplerine paylaştırılması, gelirin belirli şartlarla kesilmesi ve yeniden bağlanması 5510 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.

 

Ölüm geliri ile ölüm aylığı, hak sahipliği açısından benzer koşulları içerirse de, ölen sigortalının çalışma süresine ilişkin koşullar açısından farklılık gösterir. İş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolundan bağlanacak ölüm geliri için, sigortalının iş kazası sonucu öldüğünün tespiti yeterli olup, müteveffanın bir günlük çalışması dahi olsa gelir bağlanmaktadır (5510 sK. md. 16). Oysa ölüm sigorta kolundan ölüm aylığı bağlanabilmesi, sigortalının (4/a tanımlı) her türlü borçlanma süreleri hariç en az beş yıldan beri sigortalı olması ve toplam 900 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartlarını taşıması gerekmektedir (5510 sK. md. 32/1-a). Belirtelim ki, ölen sigortalı 4/b kapsamında ise, hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilmesi için en az 1800 gün ölüm sigortası primi ödenmiş olması ve ölen sigortalının prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması şartı aranacaktır.

 

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen veya sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen sigortalılarının hak sahiplerine, mülga 506 sayılı Yasa uygulamasında olduğu gibi 5510 sayılı Yasa ile de tanınan sosyal sigorta haklarından ‘ölüm geliri’ incelemeye konu edilecektir.

 

II- YARARLANMA ŞARTLARI

 

A- SİGORTALIYA İLİŞKİN KOŞULLAR

 

Mülga 506 sayılı Kanun uygulamasında hak sahiplerine gelir bağlanabilmesi için sigortalının iş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölmesi veya sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen sigortalının meslekte kazanma gücündeki kayıp oranının en az % 50 olması şartları aranırken, 5510 sayılı Kanun’da meslekte kazanma gücündeki kayıp oranı % 50’nin altında iken ölen ve ölüm nedeni geçirdiği iş kazasına bağlı olmayan sigortalıların hak sahiplerine de ölüm geliri bağlanması imkanı getirildi. Ölüm gelirinden yararlanılabilmesi için, ölen sigortalının belli bir süre sigortalı olması ya da belirli prim ödeme gün sayısının bulunması gibi koşullar aranmamaktadır.

 

5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihinden sonra iş kazası geçiren veya meslek hastalığına tutulan sigortalılardan ölüm gelirine esas son takvim ayı 2008/ Ekim (dahil) ve sonra olanlara 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre ölüm geliri bağlanacağı gibi,  Kurumdan sürekli iş göremezlik geliri almakta iken Kanunun yürürlük tarihi olan 2008/Ekim (dahil) ve sonrasında ölen sigortalıların hak sahiplerine, sigortalının sürekli iş göremezlik derecesi % 50’nin altında ve ölüm nedeni iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olmasa bile ölüm geliri bağlanacaktır.

 

B- HAK SAHİPLERİNE İLİŞKİN KOŞULLAR

 

5510 sayılı Kanun’un 3. maddesinin yedi numaralı bendinde hak sahibi kavramı; ‘sigortalının veya sürekli iş göremezlik geliri ile malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babası‘ olarak tanımlanmıştır.

 

5510 sayılı Kanun’un 20. maddesine (34. maddeye yapılan atıfla) göre hak sahiplerine ölüm geliri bağlanması koşulları şöyledir;

 

1- Eş

 

Sigortalının ölümü ile dul kalan eşe gelir bağlanabilmesi, ölüm tarihinde sigortalı ile Türk Medeni Kanunu’na uygun olarak evlilik ilişkisinin bulunmasına bağlıdır. Eşlerin dini nikahla evlenmiş olması ya da birlikte yaşamaları, hak sahibi olma niteliğini kazandırmamaktadır. Eşin, 5510 sayılı Kanun’a veya yabancı ülke mevzuatına tabi çalışması veya buralardan aylık veya gelir alması gelir bağlanmasına engel oluşturmayacaktır.

 

2- Çocuklar

 

Ölüm geliri bağlanmasında evlilik bağı içinde doğan çocuklar hak sahibi sayılır. Türk Medeni Kanunu’na göre sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı hükme bağlanmış çocukların da hak sahibi niteliğini kazanma yönünden evlilik bağı içinde doğan çocuklardan farkları bulunmamaktadır.

 

Ölüm gelirine hak kazanma şartları yönünden, çocuklara ilişkin koşullar aşağıda belirtildiği gibidir:

 

a- Erkek Çocuklar

 

Ölüm geliri bağlanması için erkek çocukların 5510 sayılı Kanun veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması şartı dışında öğrenci değilse 18, orta öğrenim yapması halinde 20, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmamış olması şarttır. Orta öğrenimin 20, yüksek öğrenimin ise 25 yaşından önce bitirilmesi halinde, ölüm gelirleri bu yaşlar beklenmeden kesilir. Erkek çocukların evlenmesi halinde gelirleri kesilmez.

 

b- Kız Çocuklar

 

Ölen sigortalıların kız çocuklarına gelir bağlanabilmesi için, 5510 sayılı Kanun veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması şartı dışında bunların; yaşları ne olursa olsun evli olmaması, evli olmakla birlikte sonradan boşanması veya dul kalması şarttır. Kız çocukların hak sahibi olma şartları içerisinde belli yaşlara kadar öğrenci olma koşulları aranmaz. Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen kız çocuklarının ölüm gelirleri kesilecektir.

 

c- Malûl Çocuklar

 

Ölüm geliri, 5510 sayılı Kanun veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması şartı dışında Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında yitirip malûl olduğu anlaşılan kız ve erkek çocuklarına bağlanır. Malûl çocuklarda yaş, öğrencilik niteliği ve bekar olma şartları aranmayacaktır.

 

3- Ana ve Baba

 

Her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olması, diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması, hak sahibi eş ve çocuklardan artan hissenin bulunması şartlarıyla ana ve babaya ölüm geliri bağlanır.

 

Sigortalının ana ve babasına ölüm geliri bağlanmasında artan hissenin bulunması koşulu sigortalının ölüm tarihi ile sınırlı tutulmamıştır. Sigortalının ölüm tarihinde artan hisse bulunmamakla birlikte daha sonra durum değişikliği nedeniyle artan hissenin ortaya çıkması halinde ana ve babaya gelir bağlanacaktır. Ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması durumunda, artan hisse bulunup bulunmadığına bakılmaksızın diğer şartları da yerine getirmek koşuluyla ana ve babaya gelir bağlanır.

 

III- ÖLÜM GELİRİNİN HESAPLANMASI, BAŞLANGICI VE HAK SAHİPLERİNE PAYLAŞTIRILMASI

 

A- ÖLÜM GELİRİNİN HESAPLANMASI

 

5510 sayılı Kanun’a göre ölüm gelirinin hesaplanması; ölüm nedeninin iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmadığı ile sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen sigortalıların sürekli iş göremezlik derecelerine göre farklılık göstermektedir.

 

Sigortalının; iş kazası ve meslek hastalığı sonucu aktif ölüm halinde, meslekte kazanma gücünü % 50’sinden (dahil) daha fazla oranda kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta iken (ölümün iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmadığına bakılmaksızın) ölüm halinde, meslekte kazanma gücünü % 50’sinden daha az oranda kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen ve ölüm nedeni geçirdiği iş kazası ve meslek hastalığına bağlı olan hallerde, ölüm geliri,  GK (Günlük Kazanç) x 30 x %70 veya kısaca GK  x 21 formüllerine göre hesaplanır.

 

Bu şekilde belirlenen gelir, meslekte kazanma gücünü % 50’sinden daha az oranda kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta iken iş kazası ve meslek hastalığına bağlı olmayan ölüm halinde sigortalının almakta olduğu geliri hak sahiplerine Kanun’un 34. maddesi hükümlerine göre dağıtılır.

 

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu, meslekte kazanma gücünü; % 50 oranının altında kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış iken ölen ve ölümü iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olmayan sigortalının almakta olduğu sürekli iş göremezlik geliri hak sahiplerine paylaştırılır. Sigortalının sürekli iş göremezlik derecesi esas alınarak hesaplanan gelirden, sigortalının sağlığında gelirlerinde yapılan artırım ve indirimler dikkate alınır. Ancak sigortalının ölümünden sonra hak sahiplerinin tek dosyadan gelir almaları durumunda, sigortalının geliri yeniden hesaplanır ve yarım aylık tama çıkartılır. İndirim ve artırımlar ise dikkate alınır.

 

B- ÖLÜM GELİRİNİN BAŞLANGICI

 

5510 sayılı Kanun’un 20.maddesinde 35. maddeye yapılan atfa istinaden, ölüm sigortasından sigortalının hak sahiplerine bağlanacak gelirler;

 

a- Sigortalının ölüm tarihini,

 

b- Hak sahibi olma niteliğinin ölüm tarihinden sonra kazanılması halinde, bu niteliğin kazanıldığı tarihi, takip eden ay başından itibaren başlatılır.

 

C- ÖLÜM GELİRİNİN HAK SAHİPLERİNE PAYLAŞTIRILMASI

 

Ölüm gelirinden yararlanan eş, çocuk, ana ve babaların gelirdeki hisseleri farklılıklar gösterir (5510 sK. md. 34). Eş ve çocuklara bağlanan gelirler toplamı, sigortalının gelirini aşarsa bunların gelirleri hisseleriyle orantılı olarak indirilir. Öte yandan, hak sahiplerine paylaştırılarak bulunan gelirler için 5510 sayılı Kanun’da herhangi bir alt sınır geliri tutarı belirlenmemiştir.

 

1- Eşe Bağlanacak Gelirin Oranı

 

Sigortalının dul eşine % 50’si;  gelir bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde % 75’i oranında gelir bağlanır.

 

Gelir alan çocuğunun bulunması veya çalışması nedeniyle  % 50 oranında ölüm geliri bağlanan eşlerin, ileride çocukların hak sahibi durumundan çıkması veya kendi sigortalılıklarının sona ermesi  halinde gelir oranları, çocukların gelirlerinin kesildiği veya kendi sigortalılığının sona erdiği tarihi izleyen ay başından itibaren  % 75’e yükseltilir.

 

2- Çocuklara Bağlanan Gelirin Oranı

 

Ölen sigortalının hak sahibi durumundaki çocuklarına bağlanan ölüm gelirinin oranı, her çocuk için % 25’tir.

 

Ancak çocuklardan, sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her biri için ölüm geliri oranı  % 50’dir. (Mülga 506 sayılı Kanun uygulamasında sigortalı babanın ölümü tarihinde aralarında evlilik bağlantısı bulunmakla birlikte anaları sonradan evlenen çocukların her birine % 50 oranında aylık bağlama işlemi 5510 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.)

 

Sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı hükme bağlanmış çocuklarda yukarıda belirtilen oranlara göre ölüm gelirinden yararlanırlar.

 

3- Ana ve Babaya Bağlanan Gelirin Oranı

 

Sigortalının ölüm tarihinde veya sonradan eşine ve çocuklarına bağlanması gereken gelirlerin toplamı hesaplanan ölüm gelirinden;

 

– Aşağıda olursa, artan bölümü, ölüm gelirine hak kazanan ana ve babasına eşit paylar halinde ödenir. Ancak, ana ve babanın her birinin hissesi ölüm gelirinin % 25’ini geçemez. Bu nedenle, ana ve babanın her ikisine de gelir bağlandığında % 25 oranı ikiye bölünerek gelirdeki hisseleri % 12,5’şer şeklinde belirlenir.

 

– Düşük değilse ana ve babaya gelir bağlanmaz. Sonradan eş ve çocukların gelirleri kesilerek bunlara bağlanabilecek gelirler toplamı sigortalı gelirinin altında kalırsa ana ve babaya tekrar gelir bağlanır.

 

Ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması halinde artan hisseye bakılmaksızın gelir bağlanır.

 

VI- ÖLÜM GELİRİNİN KESİLMESİ VE YENİDEN BAŞLAMASI

 

Ölüm geliri, diğer koşulları devam etmek kaydıyla hak sahibi yaşadığı sürece ödenir. Ölümü halinde ölüm tarihini izleyen ödeme dönemi başından kesilir. Hak sahiplerine bağlanan gelirler hak sahibi olma koşullarının ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme dönemi başındanitibaren kesilir.

 

Ölüm olayı dışında sigortalının hak sahiplerine bağlanmış bulunan gelirleri aşağıda belirtilen hallerde kesilecektir.

 

A- DUL EŞİN GELİRİ

 

Sigortalının dul eşi evlendiğinde, bağlanmış bulunan ölüm geliri evlenme tarihini takip eden dönem başından itibaren kesilir. Gelirin kesilmesine neden olan evlenmenin, ölüm veya boşanma nedeniyle son bulması halinde, kesilmiş bulunan gelir eşin talebi üzerine yeniden bağlanır. Sonradan evlendiği eşinin ölümü nedeniyle, ikinci eşinden de ölüm gelirine hak kazanan dul eşe, bu gelirlerden tercih ettiği geliri bağlanır.  

 

5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi ikinci fıkrası hükmü gereği, eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eşlerin bağlanmış olan gelirleri kesilecek ve adlarına ödenmiş olan tutarlar Kanun’un 96. maddesine göre geri alınacaktır.

 

B- ERKEK ÇOCUKLARIN GELİRİ

 

Erkek çocuklara bağlanan gelirler;

 

– Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başladıkları,

 

– Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlandığı,

 

– 18 yaşını, orta öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurdukları, tarihi izleyen ödeme dönemi başından kesilir. Orta öğrenimde 20 veya yüksek öğrenim de ise 25 yaşına gelmeden önce mezun olma, kendi isteği ile ayrılma, atılma gibi nedenlerle okulla ilişiği kesilenlerin gelirleri de ilişiğin kesildiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından geçerli olmak üzere kesilir. Bu şekilde geliri kesilenlerden yeniden öğrenime başlayanlara, yukarıda belirtilen yaş sınırları içinde kalmak ve talepte bulunmak koşuluyla yeniden gelir bağlanır. Erkek çocukların evlenmeleri halinde gelirleri kesilmez.

 

C- KIZ ÇOCUKLARIN GELİRİ

 

Kız çocuklarına bağlanan gelirler;

 

– Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başladıkları,

 

– Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlandığı,

 

– Evlendikleri, tarihi izleyen ödeme dönemi başından itibaren kesilir.

 

Ölüm gelirinin kesilmesine neden olan sebebin ortadan kalkması (işten ayrılma, evliliğin son bulması, dul kalma ve bağlanan gelirin/aylığın kesilmesi) halinde, sebebin ortadan kalktığı tarihi izleyen aybaşından başlamak üzere yeniden gelir bağlanır. Ancak, evlenme ödeneği aldıktan sonra, evlenme tarihini izleyen ödeme dönemi başından başlamak üzere iki yıl içerisinde meydana gelen boşanma veya dul kalma halinde, bu süre içinde tekrar gelir ödenmediğinden, bu gibi durumlarda kız çocuklarına bağlanacak ölüm gelirleri, iki yıllık sürenin dolduğu tarihten itibaren başlatılır.

 

Evliliğin son bulması ile kocasından da gelir bağlanmasına hak kazanan kız çocuğuna tercih ettiği gelir bağlanır.

 

Kız çocukların boşanmaları nedeniyle ölüm gelirine hak kazanmaları halinde, gelirin  başlangıç tarihi, boşanma ilamının kesinleştiği tarihe göre belirlenir. Ayrıca, eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen kız  çocukların bağlanmış olan gelirleri kesilecek ve adlarına ödenmiş olan tutarlar Kanunun 96. maddesine göre geri alınacaktır.

 

D- MALÛL ÇOCUKLARIN GELİRİ

 

Malûl çocuklara bağlanan gelirler; Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başladıkları, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlandığı, 5510 sayılı Kanun’un 94. maddesine göre yapılan kontrol muayenesi sonucu Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında yitirmediği tespit edilen çocukların yeni malûllük durumuna esas tutulan rapor tarihini, izleyen ödeme dönemi başından itibaren kesilir.

 

Sigortalının ölüm tarihinde gelir bağlanmamış ya da bağlandıktan sonra kesilen çocuklardan sonradan çalışamayacak durumda malûl olanlara, 5510 sayılı Kanun’a veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmamaları ve buralardan kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ve aylık bağlanmaması koşuluyla, malûllük durumunun tespitine esas sağlık kurulu rapor tarihini takip eden aybaşından itibaren gelir bağlanır. Malûl çocukların evlenmeleri halinde gelirleri kesilmez.

 

E- ANA VE BABANIN GELİRİ

 

Ana ve babaya bağlanan ölüm gelirleri; Eş ve çocuklardan artan hissenin bulunmadığı (65 yaşın üstündeki ana ve babalar hariç) tarihi, her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha fazla olduğunun tespit edildiği, diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve aylık bağlandığı, tarihi takip eden ödeme döneminden kesilir.

 

 

 

Yazar:Beyazıt ABLAY*

 

E-Yaklaşım / Ağustos 2010 / Sayı: 212__________________________

 

(*)        Sosyal Güvenlik Kurumu  Başmüfettişi

Makale Okunma Sayısı: 776

İlginizi Çekebilecek Makaleler

TÜM MAKALELER

E-Bülten Üyeliği

Sizin ve işletmenizin daha başarılı olmasını sağlayacak; makaleler, haberler ve gelişmeler için hemen üye olun!